Home Bình Luận Bình Luận SBTN Thay thế hệ thống Cử Tri Đoàn được không?

Thay thế hệ thống Cử Tri Đoàn được không?

Hệ thống Cử Tri Đoàn trong việc bầu chức vụ tổng thống và phó tổng thống Hoa kỳ là một chủ đề tưởng đơn giản nhưng lại rất phức tạp, gây hoang mang, bối rối cũng như bất mãn cho rất nhiều cử tri Hoa kỳ.

Sự bối rối và bất mãn trên đến từ thực tế là: không phải công dân nào cũng chú ý và hiểu hiến pháp mà còn xuất phát từ việc có những ứng cử viên thắng phiếu phổ thông, tức là được nhiều người ủng hộ hơn nhưng lại không dành được chiến thắng cuối cùng.

Chương Hai của Hiến pháp Hoa kỳ quy định là các Đại Cử Tri sẽ bỏ phiếu bầu ra tổng thống và phó tổng thống.  Tu Chánh Án thứ 12  còn quy định rõ ràng là các Đại Cử Tri cùng có mặt tại nơi quy tụ họ tại từng tiểu bang để bỏ phiếu bầu Tổng thống và phó tổng thống.

Như vậy, công dân Hoa kỳ chỉ bầu gián tiếp cho chức vụ Tổng thống và Phó Tổng thống.  Nói một cách dễ hiểu là ngày tổng tuyển cử 8/11/2016 vừa qua, lá phiếu cử tri Hoa kỳ quyết định cho tiểu bang của mình chọn ai là Tổng thống và Phó Tổng thống.

Theo quy định Winner Takes All, Thắng Lấy Hết, Đảng của ứng cử viên chiến thắng ở tiểu bang đó, sẽ chọn ra những Đại Cử Tri mà Đảng tin rằng họ sẽ bỏ phiếu theo sự ủy nhiệm của đa số cử tri tiểu bang.  Các Đại Cử Tri sẽ nhóm họp tại từng tiểu bang vào ngày 19/12 theo hiến pháp qui định, để bầu chọn vị Tân Tổng thống và Phó Tổng thống. Điều này có nghĩa rằng: đây là cuộc bầu cử cấp Liên Bang nhằm chọn Tổng thống và Phó Tổng Thống giữa các tiểu bang.

Ứng cử viên nào đoạt 270 phiếu Cử Tri Đoàn là thắng cuộc bầu cử.  Con số 270 này là quá bán số các Đại Cử Tri.  Tổng số các Đại Cử Tri là 538 vị.  Chia đôi là 269.   Do đó, quá bán là 270.

Quy định là thế.  Nhưng Hiến Pháp lại không ràng buộc các Đại Cử Tri phải bầu theo Đảng.

Hệ thống Cử Tri Đoàn là một trường hợp rất đặc biệt trong thể chế dân chủ Hoa kỳ.

Lý do cần có Cử Tri Đoàn để cân bằng tiếng nói của các tiểu bang nhỏ là một khái niệm dễ hiểu.  Nhưng vì sao lại hiến pháp Hoa kỳ lại không ràng buộc Đại Cử Tri bỏ phiếu theo sự ủy nhiệm của Đảng?

Câu trả lời đã được Alexander Hamilton, một trong những quốc phụ của Hoa kỳ, giải thích trong The Federalist Papers, tập hợp các bài bình luận và giải thích về hiến pháp Hoa Kỳ.

Hamilton và các vị quốc phụ lập ra Cử Tri Đoàn nhằm bảo vệ nền Dân Chủ Hoa Kỳ.  Họ tin rằng: những Đại Cử Tri sáng suốt hơn dân chúng trong việc chọn ra một tổng thống xứng đáng và quan trọng hơn là các Đại Cử Tri chỉ được thành lập và nhóm lại một lần thì sẽ không bị ảnh hưởng bởi thế lực ngoại quốc hay bất kỳ thế lực nào khác.

Như vậy, hệ thống cử tri đoàn là một cơ chế được sáng tạo của các vị quốc phụ để đáp ứng hoàn cảnh lập quốc đặc biệt của Hoa Kỳ là một quốc gia Dân Chủ thể chế Cộng Hòa được thành lập qua hình thức Liên bang.

Với thời gian, có nhiều ý kiến khác nhau về hệ thống Cử Tri Đoàn.  Cho đến nay đã có hơn 700 đề nghị hủy bỏ hay thay đổi thể thức Cử Tri Đoàn bỏ phiều chức vụ Tổng thống và Phó Tổng thống trước quốc hội Hoa kỳ.  Vào năm 1987 một cuộc thăm dò cho thấy 67% các luật gia ủng hộ việc thay đổi trong khi đó đa số dân chúng Hoa kỳ cũng tán thành việc này.

Bỏ hệ thống Cử Tri Đoàn hoặc thay đổi những định nghĩa về vai trò của các Đại Cử Tri là thay đổi Hiến Pháp Hoa Kỳ là một điều rất khó xảy ra vì cần phải đạt đủ túc số 2/3 tại quốc hội và ¾ tiểu bang chuẩn thuận.  Đương nhiên, các tiểu bang nhỏ sẽ không chấp nhận sự thay đổi. Thêm vào đó, với hệ thống lưỡng đảng nắm quyền hiện nay rất khó thay đổi hệ thống này.  Bởi vì, với hệ thống Cử Tri Đoàn, kết quả cuộc bầu cử có khi thuận lợi một bên lần này nhưng lại thuận lợi cho bên kia ở một lần khác.

Có lẽ, hệ thống Cử Tri Đoàn sẽ không được áp dụng chỉ cho tới khi có một đảng thứ Ba vượt lên đủ thế lực cạnh tranh với 2 đảng hiện nay.

Mai Phi Long / SBTN

(1017)