Nhạc sĩ Nhật Ngân

Nhạc sĩ Nhật Ngân
Ảnh: Việt Báo

Chương trình lần này chúng tôi xin được vinh danh và tưởng niệm nhạc sĩ Nhật Ngân, người đã qua đời vào ngày 21 tháng Giêng, 2012, hưởng thọ 70 tuổi.

Nhạc sĩ Nhật Ngân đã có một quá trình hoạt động trong lãnh vực âm nhạc từ 40 năm qua. Ðó là một tên tuổi lớn trong làng âm nhạc, tác giả của nhiều ca khúc giá trị – với số lượng lên tới hàng trăm bài, không kể đến những nhạc phẩm Mỹ hoặc Pháp do ông soạn lời Việt. Không những thế, ngoài việc sáng tác ca khúc, Nhật Ngân còn là tác giả của nhiều nhạc kịch rất quen thuộc trong các chương trình video.

Trần Nhật Ngân, sinh năm 1942 tại Thanh Hóa và là con út trong một gia đình sáu người con. Vì thân phụ là một công chức thường phải di chuyển nhiều, nên Nhật Ngân cũng đã từng sống ở nhiều nơi: Huế và Ðà Nẵng. Vào khoảng cuối thập niên 50, Nhật Ngân cùng mẹ vào Sài Gòn, theo chân các anh chị đã vào đây từ trước, trong khi bố ông đã qua đời từ lâu. Sau khi học hết trung học ở trường Võ Trường Toản và lấy được mảnh bằng tú tài, ông trở ra Ðà Nẵng dạy nhạc và Việt văn tại trường Phan Thanh Giản.

Nhạc sĩ Nhật Ngân là người gốc Bắc. Cha ông hồi xưa là công chức, đến năm 1952 đổi vào Huế và đưa cả gia đình vào. Thành ra, nhạc sĩ Nhật Ngân lớn lên ở Huế, rồi vào Ðà Nẵng học trung học. Ông kể “Cái gắn bó của tôi với Quảng Nam-Ðà Nẵng thì hơi nhiều, và cứ mặc nhiên là những người nào ở Quảng Nam-Ðà Nẵng họ quý mến mình, họ gắn cho mình là dân xứ Quảng thì tôi nghĩ cái đó cũng chẳng thành vấn đề gì, tại vì tôi đã dành cả một cái thời tuổi trẻ của tôi ở trung học cũng như là đi vào văn nghệ, cho nên tôi rất yêu mến xứ Quảng Nam-Ðà Nẵng”.

Tại Ðà Nẵng và Huế, Nhật Ngân đã đến với âm nhạc qua sự chỉ dẫn của các linh mục.  Sau đó ở Sài Gòn, ông được sự hướng dẫn của những người thân trong họ là giáo sư âm nhạc và nhạc sĩ nổi tiếng như Ðỗ Thế Phiệt và Nhật Bằng.

Theo lời tâm sự của Nhật Ngân, đáng lẽ ông đã trở thành một nhạc công xử dụng vĩ cầm như người em họ là Nhật Hiền. Nhưng vì gia đình ông quá nghèo, không đủ khả năng mua cho ông nhạc khí này. Do đó, ông đành quyết định thôi học. Và chính quyết định đó đã đưa Nhật Ngân đi theo con đường sáng tác.

Năm 1965, Nhật Ngân gia nhập Cục Tâm Lý Chiến, một năm sau ông được chuyển về làm trưởng ban văn nghệ của Trung Tâm Huấn Luyện Quang Trung cho đến năm 1975. Trong thời kỳ này ông viết rất nhiều ca khúc về quân đội trong số có những bài quen thuộc như Người Tình Và Quê Hương, Lính Xa Nhà, Mùa Xuân Của Mẹ… Xuân Này Con Không Về là ca khúc dính liền với tên tuổi của Duy Khánh, khiến có nhiều người lầm tưởng chính Duy Khánh là tác giả.

Sau 1975 kẹt lại Việt Nam, Nhật Ngân thỉnh thoảng cùng với một số anh chị em cùng hoàn cảnh đi trình diễn nhiều nơi. Thời gian này ông đã cho ra đời nhạc phẩm nổi tiếng, có tính cách châm biếm điều cầm quyền Việt Nam thời kỳ này Ðó là ca khúc Anh Giải Phóng Tôi Hay Tôi Giải Phóng Anh vào tháng 8 năm 75, được nữ ca sĩ Ngọc Minh phổ biến đầu tiên tại hải ngoại sau khi vượt biển rời khỏi Việt Nam. Nhật Ngân sau đó cũng một mình rời Việt Nam vào năm 1982, bị kẹt ở trại tỵ nạn Sikiu, Thái Lan cho đến năm 84 mới được nhận vào Hoa Kỳ và ông được nữ ca sĩ Thanh Thúy bảo trợ về sống tại phía bắc Hollywood. Một thời gian sau, ông dời xuống Orange County ở chung với nghệ sĩ Nguyễn Long trong khi chờ ngày đoàn tụ với vợ con vào năm 1990.

Vì lòng đam mê âm nhạc và nhất là nhờ ở khả năng thiên phú của mình, Nhật Ngân đã hoàn thành nhạc phẩm đầu tay khi ông mới vừa 18 tuổi vào năm 1960. Ðó là một ca khúc tình cảm mang tên “Tôi Ðưa Em Sang Sông”. Về trường hợp ra đời ca khúc này, Nhật Ngân cho biết: Khi trở về dạy học ở Ðà Nẵng, ông có một người yêu, mà thời đó các gia đình ở miền Trung, vấn đề là phải có chức phận, thì họ mới gả con gái cho mình. Thế nhưng thuở đó ông chỉ là người dạy học thôi, nhất là còn trẻ lắm, nên gia đình cô ấy không chịu gả và cô ấy đi lấy chồng. “Thật sự là vì ngẫu hứng, ông đã làm bài hát đó”. Mặc dù chưa có phương tiện phổ biến rộng rãi trong thời gian đầu, nhưng “Tôi Ðưa Em Sang Sông” đã trở thành một ca khúc được giới học sinh, sinh viên Ðà Nẵng rất ưa thích, chép tay chuyền cho nhau hát. Sau đó Nhật Ngân gửi ca khúc này vào Sài Gòn nhờ nhạc sĩ Y Vân phổ biến dùm, với sự sửa đổi một vài chữ trong bản nhạc cho hợp với đường lối của Bộ Thông Tin, lúc đó không cho phép phổ biến những nhạc phẩm ủy mị, ướt át. Khi được phát hành, “Tôi Ðưa Em Sang Sông” được ký tên bởi hai người là Trần Nhật Ngân và Y Vũ, vốn là người em của Y Vân.

Nhạc sĩ cũng cho biết số bản nhạc ông sáng tác ở hải ngoại nhiều hơn thời kỳ trong nước trước năm 1975, vì từ năm 1975 ông không viết được gì. Tới năm 1982 ra khỏi nước, ông mới bắt đầu viết lại, cho nên số bài ở hải ngoại tính ra có thể gấp ba lần những bài ông đã viết ở Việt Nam.

Ngoài sáng tác, ông cũng là giám khảo nhiều cuộc thi tuyển lựa ca sĩ do các cơ quan truyền thông vùng Little Saigon tổ chức. Những nhạc phẩm của người nhạc sĩ được phổ biến rộng trong quần chúng gồm có bài Ngày Vui Qua Mau, Lời Ðắng Cho Một Cuộc Tình, Hát Cho Người Kỷ Nữ -Một Mai Giã Từ Vũ Khí -Xuân Này Con Không Về-Qua Cơn Mê-Mùa Xuân Của Mẹ-Người Tình Và Quê Hương-Ngày Ðá Ðơm Bông-Lính xa nhà -Kiếp sau, vân vân. Nhạc sĩ Nhật Ngân đã qua đời vào lúc 10 giờ sáng ngày 21 tháng giêng 2012 tại California, hưởng thọ 70 tuổi. Ông ra đi trước sự thương tiếc của mọi người và là một mất mát lớn trong nền tân nhạc Việt Nam.

Thúy Vi sưu tập

(1145)